Sáng 3/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi).
Các đại biểu đánh giá cao việc cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan thẩm tra tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật; đồng thời cho rằng cần tiếp tục làm rõ điều kiện, thẩm quyền và quy trình trưng mua, trưng dụng tài sản để bảo đảm tính khả thi khi áp dụng.
Đại biểu Lương Đình Hưng (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) cho rằng dự thảo luật đã kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, tạo cơ sở pháp lý triển khai các quy định về động viên công nghiệp, tình trạng khẩn cấp, phòng thủ dân sự và phòng, chống thiên tai. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị bổ sung giải thích khái niệm "trường hợp thật cần thiết" tại Điều 3, gắn với các tình huống khẩn cấp nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, tính mạng và tài sản của nhân dân mà nếu chậm trễ có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn ĐBQH TP. Cần Thơ) cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi luật, đồng thời đề nghị tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc về thẩm quyền của chính quyền cấp xã và cơ chế ứng phó khi địa bàn xảy ra tình trạng cô lập, chia cắt.
Cần trao quyền chủ động thực chất cho chính quyền cấp xã
Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là quy định tại Điều 17 và Điều 24 về thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã trong quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản.
Theo dự thảo, Chủ tịch UBND cấp xã được quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản trên địa bàn để phục vụ phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn khi cấp trung ương, cấp tỉnh không trực tiếp tiếp cận hoặc chưa trực tiếp tiếp cận địa bàn.
Cho rằng điều kiện này chưa rõ ràng, có thể gây lúng túng và hạn chế tính chủ động của chính quyền cơ sở, đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu) đặt vấn đề: Khi xảy ra thiên tai, giao thông bị chia cắt nhưng thông tin liên lạc vẫn thông suốt, cấp tỉnh chỉ đạo từ xa thì có được coi là đã tiếp cận địa bàn hay chưa? Nếu không quy định rõ, Chủ tịch UBND cấp xã sẽ khó xác định thời điểm được thực hiện thẩm quyền.
Từ yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và phương châm "4 tại chỗ", đại biểu đề nghị bỏ điều kiện ràng buộc này, trao quyền chủ động cho người đứng đầu chính quyền cấp xã – lực lượng gần dân và có mặt sớm nhất tại hiện trường.
Đồng tình với đề xuất trên, đại biểu Lò Thị Luyến (Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên) cho rằng cần cho phép Chủ tịch UBND cấp xã quyết định ngay khi phát sinh tình huống cấp bách. Thực tế, khi xảy ra lũ quét, sạt lở ở miền núi, lực lượng cấp tỉnh có thể chưa đến được hiện trường dù vẫn chỉ đạo qua điện thoại. Nếu chính quyền cấp xã phải chờ ý kiến hoặc chờ cấp trên trực tiếp tiếp cận địa bàn mới được quyết định thì có thể bỏ lỡ thời điểm quan trọng để cứu hộ, cứu nạn.
Đại biểu đề nghị quy định rõ thẩm quyền quyết định ngay của Chủ tịch UBND cấp xã, đồng thời thiết lập cơ chế báo cáo, thông báo cho cấp tỉnh sau khi thực hiện, không để phát sinh thủ tục làm chậm quá trình ứng phó.
Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cho rằng thiên tai có thể xảy ra đồng thời tại nhiều địa bàn với khả năng tài chính khác nhau. Vì vậy, cần bổ sung trách nhiệm thông báo ngay cho cấp tỉnh về quyết định huy động tài sản của cấp xã, đồng thời có cơ chế điều phối thống nhất khi nhu cầu vượt quá khả năng xử lý của địa phương, tránh đùn đẩy trách nhiệm.
Hoàn thiện quy định bảo đảm sát thực tiễn
Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định sẽ tiếp thu tối đa các ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự án luật.
Đại diện cơ quan soạn thảo cho biết, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản được ban hành từ năm 2008, trước khi Hiến pháp năm 2013 ra đời. Cùng với yêu cầu kiện toàn tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp, việc sửa đổi luật là cần thiết nhằm bảo đảm phù hợp với tình hình mới.
Mục tiêu của dự án luật là quy định rõ điều kiện, bối cảnh áp dụng trưng mua, trưng dụng tài sản; thẩm quyền, trình tự, thủ tục thực hiện cũng như hình thức, mức bồi thường thiệt hại đối với tổ chức, cá nhân có tài sản bị trưng mua, trưng dụng, bảo đảm phù hợp với các quy định của Hiến pháp.
Đối với những ý kiến về thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã trong tình huống khẩn cấp, cơ quan soạn thảo đánh giá đây là những góp ý xác đáng, cần thiết, nhất là trong bối cảnh thiên tai, dịch bệnh xảy ra khi chưa có sự chỉ đạo trực tiếp từ cấp tỉnh hoặc trung ương.
Cơ quan soạn thảo khẳng định sẽ phối hợp với các cơ quan của Quốc hội nghiên cứu, tiếp thu nghiêm túc các ý kiến, tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật, bảo đảm tính khả thi và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
