1. Thành phố Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế - xã hội lớn nhất cả nước, với dân số khoảng 10 triệu người, diện tích 3.359,82km, là nơi tập trung 23 bệnh viện tuyến Trung ương, 45 bệnh viện do Sở Y tế thành phố quản lý, 41 bệnh viện tư nhân cùng với khoảng 4.000 phòng khám và hơn 7.000 nhà thuốc, điển hình như: Bệnh viện Bạch Mai, bệnh viện Việt Đức, bệnh viện Phổi Trung ương... và chuỗi nhà thuốc Long Châu, Pharmacity, chợ thuốc Hapulico là đầu mối cung cấp thuốc cho các tỉnh thành phía Bắc. Do vậy, người dân từ nhiều tỉnh, thành phố đã lựa chọn Hà Nội là điểm đến để khám, chữa bệnh và tiếp cận với các loại thuốc. Trước bối cảnh nhu cầu rất lớn của người dân về các loại thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh, UBND thành phố Hà Nội đã chỉ đạo Sở Y tế, Quản lý thị trường và các đơn vị có liên quan tổ chức thanh tra, kiểm tra, thành lập đường dây nóng để người dân, người bệnh và các cơ sở y tế có thể phản ánh ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường về chất lượng thuốc.
Tuy nhiên, trước tình hình "cung không đủ cầu" của các loại thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh và lợi nhuận đặc biệt lớn từ việc sản xuất, buôn bán hàng giả là các loại thuốc này nên những năm gần đây, tình hình tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh trên địa bàn thành phố Hà Nội diễn ra rất phức tạp. Về chủng loại, các nhóm thuốc bị làm giả phổ biến nhất trước đây là nhóm thuốc kháng sinh, giảm đau, hạ sốt, thuốc trị một số bệnh đường tiêu hóa thì nay xuất hiện nhiều loại thuốc bị làm giả hơn như: thuốc điều trị cho bệnh nhân ung thư, bệnh nhân nhiễm COVID-19, thuốc chống đột quy, các bệnh xương khớp, huyết áp, hỗ trợ sinh lý...Phương thức, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi, xảo quyệt với những công nghệ làm giả ngày càng tinh xảo về mẫu mã, kiểu dáng, bao bì, tem nhãn khó phân biệt bằng mắt thường. Bên cạnh đó, đối tượng không chỉ sản xuất thuốc giả trong nước, mà còn đặt sản xuất giả từ nước ngoài rồi mới vận chuyển về. Xuất hiện nhiều đường dây tội phạm có tổ chức chuyên nghiệp, núp bóng doanh nghiệp, phân công, phân cấp rõ ràng, móc nối trong và ngoài nước. Quy mô, tính chất tội phạm này ngày càng nghiêm trọng vì trước đây đa phần các đối tượng chủ yếu sản xuất nhỏ lẻ, gia công, buôn bán số lượng ít nhưng đến nay xuất hiện nhiều vụ phạm tội với tính chất nghiêm trọng, số lượng đặc biệt lớn, một số vụ có dấu hiệu chi phối, lũng đoạn chính sách, làm thoái hoá một bộ phận cán bộ, công chức nhà nước.
Trước tình hình trên, lực lượng CSKT Công an thành phố Hà Nội đã phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng trong và ngoài ngành Công an triển khai đồng bộ các biện pháp trong phát hiện, điều tra tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh trên địa bàn. Điển hình như:
Thứ nhất, phối hợp với Thanh tra y tế, Cục An toàn thực phẩm, Cục Quản lý được (ở cấp Trung ương), Sở Y tế thành phố Hà Nội thường xuyên trao đổi thông tin liên quan đến các hành vi vi phạm trong sản xuất, buôn bán thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh giả. Trong đó, Thanh tra y tế, Cục Quản lý dược, Chi cục An toàn thực phẩm thường xuyên tiến hành kiểm tra các cơ sở sản xuất, kinh doanh dược phẩm. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, các cơ quan thuộc Bộ Y tế, Sở Y tế Hà Nội có văn bản cung cấp thông tin cho lực lượng CSKT Công an thành phố Hà Nội để xác minh, điều tra làm rõ. Trong 5 năm (2020 - 2025), hai đơn vị đã tích cực phối hợp trong tham mưu, giải quyết đúng quy trình với 325 đơn thư, 256 vụ việc phức tạp, phối hợp điều tra khởi tố trên 30 vụ, 56 đối tượng vi phạm pháp luật hình sự. Các cơ quan của Bộ Y tế đã chuyển 15 vụ việc có dấu hiệu vi phạm cho lực lượng CSKT để tiến hành điều tra làm rõ. Lực lượng CSKT đã gửi hơn 100 yêu cầu, đề nghị đến các cơ quan thuốc Bộ Y tế để tiến hành xác minh, đề nghị cung cấp thông tin đối với hơn 25 doanh nghiệp và 45 cá nhân liên quan đến các vụ án. Điển hình, quý IV/2025, lực lượng Thanh tra y tế đã thực hiện 12 cuộc thanh tra (gồm 5 cuộc thanh tra hành chính và 7 cuộc thanh tra chuyên ngành), phát hiện 5 tổ chức có vi phạm. Cơ quan Cảnh sát điều tra đã tiếp nhận hồ sơ, tiến hành phân công giải quyết nguồn tin và tiến hành xác minh, điều tra, khởi tố vụ án, khởi tố 5 bị can.
Thứ hai, tích cực phối hợp với các nhà mạng để thu thập thông tin phục vụ công tác phòng, chống tội phạm. Trong đó, lực lượng CSKT đã gửi hơn 100 yêu cầu rút list điện thoại tới các nhà mạng Viettel, Vinaphone, Mobiphone; gửi trên 150 đề nghị trích xuất lịch sử giao dịch trong tài khoản ngân hàng để phục vụ quá trình điều tra vụ án. Kết quả trên đã góp phần hỗ trợ hoạt động điều tra nhanh chóng, chính xác, chứng minh được "dòng tiền" từ việc buôn bán thuốc chữa bệnh, phòng bệnh giả để thu hồi tài sản, bảo đảm cho công tác thi hành án.
Thứ ba, trong quá trình điều tra, xác minh, lực lượng CSKT đã chủ động phối hợp với Công an cấp xã trao đổi thông tin về cư trú của hơn 100 đối tượng có liên quan, phục vụ xác minh lý lịch, nhân thân. Trong đó, đã gửi 56 phiếu đề nghị cung cấp lai lịch, đặc điểm nhân thân để đưa vào hồ sơ vụ án; phối hợp với lực lượng kỹ thuật hình sự, ban hành 52 quyết định trưng cầu giám định liên quan đến nhãn, bao bì hàng hóa, thành phần, định lượng thuốc và độc tố có trong thuốc giả.
Kết quả phối hợp giữa các lực lượng trong công tác điều tra đã kịp thời khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bảo đảm cho công tác truy tố, xét xử đúng pháp luật, góp phần răn đe, ngăn chặn hàng tấn thuốc giả tuồn ra thị trường, ngăn ngừa hậu quả về tính mạng, sức khoẻ cho người dân, tạo môi trường lành mạnh, ổn định cho các doanh nghiệp sản xuất, mua bán thuốc. Điển hình như: Ngày 9/7/2024, Công an thành phố Hà Nội đã thu giữ gần 3 tấn thuốc nam Kháu Vài Lèng giả, đại tràng HG giả, có tổng giá trị gần 3 tỉ đồng, cùng số lượng lớn nguyên được liệu, vỏ bao bì hộp nhựa, tem nhãn giả cùng một máy in màu để in tem nhãn giả; ngày 28/1/2026, Phòng CSKT Công an thành phố Hà Nội đã phối hợp phòng CSKT Công an tỉnh Thanh Hóa và Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán thuốc giả, khởi tố 26 bị can, thu giữ 35 thùng catton chứa các hộp thuốc thành phẩm và 1.164 hộp thuốc các loại như: Profeessor's Pill, Mujarhabat Kapsul, Seng Yong Wan, Não Xanh, Não Đỏ, Tăng Phì Hoàn....
Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, công tác phối hợp giữa các lực lượng trong điều tra tội phạm sản xuất, buôn bán thuốc giả còn một số hạn chế như: (1) Trong công tác phối hợp, có đơn vị, địa phương, khu vực vẫn còn tình trạng cát cứ địa bàn, lợi ích, thành tích, vùng miền, lực lượng. Một số tình huống phối hợp, lực lượng CSKT Công an thành phố chưa phát huy vai trò của vai trò chủ thể tiến hành phối hợp. Còn tình trạng trùng giẫm về phân công, phân cấp, chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền xử lý, không phân rõ trách nhiệm, đặc biệt là trách nhiệm người đứng đầu dẫn đến buông lỏng quản lý. (2) Việc chia sẻ thông tin giữa doanh nghiệp, nhà sản xuất, nhà phân phối với cơ quan thực thi pháp luật về công tác chống thuốc giả không thường xuyên, chưa đồng bộ kết nối khai thác được các lợi thể dữ liệu thông tin của các bộ, ngành, địa phương liên quan đến công tác chống thuốc giả. (3) Một bộ phận cán bộ, chiến sĩ của các lực lượng chưa nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò của công tác phối hợp trong điều tra tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh. Do vậy còn có biểu hiện “phối hợp chiếu lệ”. Cá biệt còn có trường hợp nhận được thông tin liên quan mà lực lượng CSKT đang đấu tranh nhưng đã không cung cấp hoặc cung cấp thông tin, tài liệu không đầy đủ, ảnh hưởng tới tiến độ điều tra.
2. Thời gian tới, để nâng cao hiệu quả công tác phối hợp giữa các lực lượng trong phát hiện, điều tra tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh, lực lượng CSKT Công an thành phố Hà Nội cần thực hiện tốt các giải pháp sau:
Một là, đề xuất Ban Giám đốc nghiên cứu, tham mưu lãnh đạo Bộ ban hành mới các văn bản quy định về mối quan hệ phối hợp giữa các lực lượng trong CAND theo thẩm quyền. Trong đó, căn cứ vào mục đích, nội dung của công tác điều tra, chức năng, nhiệm vụ của từng lực lượng để xác định phân công nhiệm vụ cụ thể của các chủ thể phối hợp, xác định quyền lợi, nghĩa vụ của các bên khi tham gia. Đồng thời, quy định rõ nội dung, hình thức và quy trình phối hợp trong công tác đấu tranh chống tội phạm nói chung, tội phạm sản xuất, buôn bán thuốc giả nói riêng.
Hai là, tiến hành tổng kết, đánh giá toàn diện, hiệu quả mối quan hệ phối hợp giữa lực lượng CSKT Công an thành phố với các lực lượng khác trong quá trình điều tra tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh. Thông qua các hình thức sơ kết, tổng kết các vụ án và chuyên án, đặc biệt là những vụ án có sự tham gia của nhiều lực lượng, CSKT rút ra bài học kinh nghiệm về mối quan hệ phối hợp, đồng thời chỉ ra những ưu điểm, hạn chế nhằm nâng cao hiệu quả công tác này trong thời gian tới.
Ba là, đề xuất Ban Giám đốc Công an thành phố tăng cường phối hợp Học viện Cảnh sát nhân dân (Khoa CSKT) và các nhà trường trong CAND mở các lớp tập huấn chuyên sâu về nội dung, phương pháp tiến hành quan hệ phối hợp lực lượng trong phối hợp điều tra tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh. Qua đó giúp cán bộ, chiến sĩ nâng cao nhận thức, trình độ, năng lực chuyên môn, có bản lĩnh, chủ động trong công tác này. Đồng thời, tham mưu với Ban Giám đốc, lãnh đạo Cục CSKT lựa chọn, điều động những cán bộ, chiến sĩ tinh thông pháp luật, giỏi nghiệp vụ, am hiểu về lĩnh vực thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh, được đào tạo chuyên ngành CSKT về công tác tại đơn vị trực tiếp.
Bốn là, chủ động tham mưu xây dựng cơ chế phối hợp với các lực lượng trong và ngoài ngành Công an (Cục An ninh điều tra, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Cục Kỹ thuật nghiệp vụ, Cục Ngoại tuyến - Bộ Công an, lực lượng Quản lý thị trường, Hải Quan, Cục Dược, Cục Khám chữa bệnh - Bộ Y tế, Viện Kiểm nghiệm Quốc gia, Cục An toàn thực phẩm, Sở Y tế Hà Nội, Chi cục Hải Quan, Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội...). Trong đó, cần coi trọng xây dựng cơ chế phối hợp trong công tác giám định, thu thập thông tin, vật cứ, dữ liệu điện tử có liên quan đến tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh. Khi xây dựng cơ chế phối hợp phải bảo đảm phát huy được tính độc lập theo chức năng của từng lực lượng và tạo được sức mạnh tổng hợp của các lực lượng trong công tác này.
Năm là, trên cơ sở Đề án 06 và Trung tâm cơ sở dữ liệu quốc gia, lực lượng CSKT cần phối hợp các lực lượng liên quan phát triển một cơ sở dữ liệu trung tâm, bảo mật để các lực lượng chức năng có thể chia sẻ và truy cập thông tin liên quan đến các vụ án, đối tượng nghi ngờ và thông tin về thuốc giả. Cơ sở dữ liệu này cần được cập nhật thường xuyên và có khả năng tìm kiếm thông tin nhanh. Xây dựng một hệ thống tích hợp thông tin các lực lượng Công an, quản lý thị trường, Y tế, Hải quan, Viện Kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân... Hệ thống này có thể sử dụng công nghệ điện toán đám mây hoặc các nền tảng công nghệ thông tin hiện đại để lưu trữ và chia sẻ dữ liệu một cách hiệu quả. Áp dụng có hiệu quả các công nghệ mới như: trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu lớn (Big data) nhằm hỗ trợ việc phát hiện và phân tích thông tin liên quan đến thuốc giả để giúp tự động hóa quy trình chia sẻ thông tin và nâng cao hiệu quả điều tra./.
Thượng tá, ThS. ĐỖ THẾ THÁNG
Phó Trưởng phòng, Công an thành phố Hà Nội
TÀI LIỆU THAM KHÁO:
1. Chính phủ (2015), Nghị quyết số 41/NQ-CP, ngày 09/6/2015 về việc Đẩy mạnh công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trong tình hình mới.
2. Ban Chỉ đạo 389 quốc gia (2020), Quyết định số 195/QĐ-BCĐ389, ngày 23/03/2020 về Quy chế tiếp nhận, xử lý tin báo về buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả
3. Cục Cảnh sát kinh tế, Báo cáo tổng kết công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường từ năm 2020 - 2025.
4. Thông tư liên tịch số 04/2025/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC, ngày 27/6/2025 của Bộ trưởng Bộ Công an, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quy định về phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự, quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự.
5. Bộ Công an (2025), Hướng dẫn số 33/HD-BCA-VO3, ngày 28/6/2025 về việc thực hiện bố trí, thẩm quyền, nhiệm vụ, quyền hạn của Điều tra viên, Cán bộ điều tra ở Công an cấp xã; việc tiếp nhận, phân loại, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm của Công an cấp xã.
