Nhắc đến Đồ Sơn, nhiều người nghĩ đến một điểm nghỉ biển quen thuộc, nơi du khách tắm biển, thưởng thức hải sản rồi trở về trong ngày hoặc cuối tuần. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn Đồ Sơn như một bãi tắm, tiềm năng của địa phương chưa được khai thác đầy đủ.
Một hướng đi đáng nghiên cứu là đưa Đồ Sơn vào chuỗi hành trình kết nối Hòn Dấu, Cát Bà, vịnh Lan Hạ và Hạ Long. Khi đó, Đồ Sơn đảm nhận vai trò đón khách từ đất liền, cung cấp dịch vụ lưu trú, nghỉ dưỡng và tổ chức các chuyến đi biển.
Câu hỏi đặt ra là: Đồ Sơn có thể làm gì để trở thành điểm khởi đầu thuận tiện, hấp dẫn cho hành trình khám phá cả vùng?
Kết nối để cùng phát triển
Có thể hình dung hành trình: du khách từ Hà Nội và các tỉnh đến Đồ Sơn bằng ô tô, gửi xe tại khu vực cảng, nghỉ ngơi hoặc lưu trú một đêm trước khi xuống tàu đi Cát Bà, Lan Hạ, Hạ Long. Kết thúc chuyến đi, khách trở lại Đồ Sơn để thưởng thức ẩm thực, vui chơi, mua sắm rồi mới về nhà.
Đề xuất này dựa trên lợi thế tiếp cận đường bộ của Hải Phòng. Hà Nội – Hải Phòng được kết nối bằng cao tốc dài khoảng 105 km; tuyến ô tô cao tốc Tân Vũ – Lạch Huyện dài khoảng 15,6 km tiếp tục nối Hải Phòng với cầu vượt biển và huyện Cát Hải. Từ trung tâm Hải Phòng đến Đồ Sơn khoảng 20 km. Địa phương cũng có vị trí thuận lợi để tổ chức các tuyến đường thủy ven biển nếu được đầu tư bến cảng và phương tiện phù hợp.
Hạ tầng hiện có chưa đồng nghĩa Đồ Sơn đã sẵn sàng trở thành cảng trung chuyển du lịch. Tuy nhiên, đây là cơ sở để tiếp cận thị trường khách lớn từ Hà Nội, Hải Dương, Hưng Yên, Bắc Ninh và các tỉnh phía Bắc, thay vì chỉ phụ thuộc vào khách đi về trong ngày.
Nếu tổ chức tốt, hành trình này sẽ tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp tàu du lịch, khách sạn, nhà hàng và các điểm đến biển đảo.
Quy mô thị trường là yếu tố đáng chú ý. Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, năm 2023 Việt Nam đón khoảng 108 triệu lượt khách nội địa và 12,6 triệu lượt khách quốc tế. Hải Phòng ghi nhận khoảng 7,9 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế khoảng 860.000 lượt; tổng thu từ du lịch đạt khoảng 7.300 tỷ đồng. Năm 2024, thành phố đặt mục tiêu đón khoảng 9,1 triệu lượt khách. Đây không phải lượng khách riêng của Đồ Sơn, nhưng cho thấy dư địa của sản phẩm liên kết Hải Phòng – Cát Bà – Lan Hạ là đáng kể.
Một tuyến liên kết chỉ hấp dẫn khi giúp khách đi lại thuận tiện. Lịch tàu phải phù hợp, thời gian di chuyển hợp lý, giá minh bạch và việc nối chuyến đơn giản. Du khách cần thấy rõ lợi ích khi chọn Đồ Sơn làm điểm xuất phát.
Vì vậy, liên kết du lịch phải bắt đầu từ một hành trình có thể bán, vận hành hiệu quả và mang lại trải nghiệm tốt, thay vì chỉ dừng ở tên gọi tuyến điểm.
Cảng du lịch phải gắn với một hệ sinh thái dịch vụ
Để đảm nhận vai trò cửa ngõ, Đồ Sơn cần nghiên cứu đầu tư hạ tầng cảng du lịch phù hợp. Khu vực Hòn Dấu – Đồ Sơn có thể được xem xét trên cơ sở đánh giá điều kiện tự nhiên, luồng tàu, khả năng tiếp cận, tác động môi trường và sự phù hợp với quy hoạch.
Trước mắt, cần xác định nhu cầu phục vụ tàu khách, tàu cao tốc và tàu tham quan. Khả năng đón tàu lưu trú qua đêm, du thuyền hoặc tàu khách quốc tế phải được nghiên cứu riêng theo yêu cầu kỹ thuật và điều kiện khai thác. Không nên đồng nhất bến đón khách du lịch với cảng có thể tiếp nhận mọi loại tàu.
Quy mô đầu tư cần chia theo giai đoạn, dựa trên nhu cầu thực tế và cam kết khai thác của doanh nghiệp. Một cảng hoạt động hiệu quả, có khả năng mở rộng sẽ thiết thực hơn công trình lớn nhưng thiếu khách và dịch vụ.
Cảng cũng không thể đứng riêng lẻ. Phía sau cầu bến phải có bãi đỗ xe, nhà chờ, khu đón trả khách, dịch vụ hành lý, nhà vệ sinh, thông tin du lịch và phương tiện kết nối. Từ đó mới hình thành hệ thống khách sạn, nhà hàng, thương mại, bến du thuyền và dịch vụ hậu cần.
Những ý tưởng như kết nối vận tải hàng không tầm thấp có thể dành cho giai đoạn nghiên cứu sau. Trước mắt, cần làm tốt hành trình từ đường bộ xuống đường thủy, để khách đến dễ, lên tàu thuận tiện và trở về thoải mái.
Để doanh nghiệp tự chọn Đồ Sơn làm cảng nhà
Một cảng du lịch muốn hoạt động lâu dài phải được doanh nghiệp lựa chọn làm nơi xuất phát và kết thúc hành trình thường xuyên. Đây là cơ sở hình thành “cảng nhà” của các đội tàu du lịch.
Doanh nghiệp sẽ cân nhắc Đồ Sơn nếu có nguồn khách ổn định, chi phí hợp lý, cầu bến an toàn, dịch vụ đầy đủ và thủ tục thuận tiện.
Vì vậy, ngay từ giai đoạn nghiên cứu cần có sự tham gia của đơn vị vận tải, công ty lữ hành, cơ sở lưu trú và nhà đầu tư hạ tầng. Các bên phải cùng trả lời những câu hỏi thiết thực: khách đến từ đâu, đi tuyến nào, vào mùa nào, mức giá phù hợp và cần bao nhiêu chuyến mỗi tuần.
Cùng với đó là cơ chế phối hợp giữa các điểm đến về lịch trình, thông tin, chất lượng dịch vụ và xử lý sự cố. Khách mua hành trình liên vùng cần được phục vụ như đang sử dụng một sản phẩm thống nhất.
Giá trị du lịch nằm ở thời gian và mức chi tiêu
Vai trò cửa ngõ chỉ mang lại lợi ích đầy đủ khi Đồ Sơn giữ được một phần thời gian và chi tiêu của du khách.
Nếu khách đến, gửi xe rồi xuống tàu ngay, địa phương chủ yếu thu được giá trị từ dịch vụ trung chuyển. Nếu có lý do ở lại thêm một hoặc hai đêm, nguồn thu sẽ mở rộng sang lưu trú, ẩm thực, mua sắm, giải trí và trải nghiệm địa phương.
Theo các báo cáo thống kê du lịch của Hải Phòng, khách đến thành phố thường tập trung tại Đồ Sơn và Cát Bà, nhưng thời gian lưu trú bình quân vẫn ngắn, phổ biến khoảng 1,5–2 ngày tùy nhóm khách và mùa du lịch. Khách đi Đồ Sơn trong ngày chiếm tỷ trọng lớn, khiến số lượt khách chưa phản ánh đầy đủ đóng góp cho kinh tế địa phương.
Ở cấp quốc gia, chi tiêu của khách nội địa chủ yếu dành cho lưu trú, ăn uống, vận chuyển và tham quan. Mức chi tiêu thay đổi đáng kể theo thời gian lưu trú và loại hình chuyến đi. Khách nghỉ qua đêm thường tạo doanh thu cao hơn khách tham quan trong ngày vì sử dụng nhiều dịch vụ hơn.
Do đó, bên cạnh số lượt khách, cần theo dõi số đêm lưu trú, mức chi tiêu bình quân và tỷ lệ khách quay lại. Với khách lưu trú, cần tính số khách, thời gian ở lại và mức chi tiêu mỗi ngày. Khách đi trong ngày cũng phải được thống kê riêng để tránh bỏ sót hoặc đếm trùng.
Trong giai đoạn thí điểm, Đồ Sơn có thể đặt mục tiêu tăng thời gian lưu trú bình quân ít nhất nửa ngày, nâng tỷ lệ khách qua đêm, theo dõi chi tiêu theo nhóm khách và xác định tỷ trọng doanh thu từ lưu trú, ăn uống, tham quan, mua sắm, vận chuyển. Những chỉ số này thiết thực hơn việc chỉ chạy theo tổng lượt khách.
Muốn khách ở lại, Đồ Sơn phải có sản phẩm đáng dành thời gian: khám phá Hòn Dấu, bữa tối hải sản, chợ đêm chất lượng, chương trình văn hóa hoặc trải nghiệm đời sống làng biển. Mỗi hoạt động cần được tổ chức chỉn chu, có bản sắc và mức giá hợp lý.
Muốn là điểm đến lâu dài, trước hết phải đáng sống
Định vị “Đồ Sơn – đô thị biển để sống, cửa ngõ để đi” gợi mở hai hướng phát triển bổ trợ nhau.
“Cửa ngõ để đi” tạo dòng khách và cơ hội kết nối. “Đô thị biển để sống” tạo sức hút lưu trú dài ngày, nghỉ dưỡng thường xuyên và hình thành cộng đồng cư dân gắn bó.
Để trở thành nơi ở của chuyên gia, doanh nhân, người nghỉ hưu hoặc các gia đình muốn có không gian sống ven biển, Đồ Sơn cần nhiều hơn các dự án lưu trú. Môi trường sạch, dịch vụ y tế, tiện ích thiết yếu, không gian công cộng, giao thông thuận tiện và sinh hoạt văn hóa quanh năm mới là nền tảng.
Một đô thị phục vụ tốt cư dân cũng sẽ phục vụ du khách tốt hơn. Đời sống thường nhật sôi động giúp nhà hàng, cửa hàng và các dịch vụ duy trì chất lượng ngoài mùa cao điểm, qua đó giảm tính mùa vụ của du lịch.
Tầm nhìn này cần được cụ thể hóa bằng khảo sát thị trường, nghiên cứu cảng, thử nghiệm tuyến tàu và xây dựng sản phẩm liên kết. Có thể bắt đầu ở quy mô vừa sức, đo hiệu quả rồi mở rộng.
Các số liệu về lượng khách, thời gian lưu trú và chi tiêu cần được cập nhật định kỳ ở cấp Đồ Sơn, thay vì chỉ sử dụng số liệu chung của Hải Phòng. Địa phương có thể phối hợp với cơ sở lưu trú, doanh nghiệp lữ hành, đơn vị vận tải và cơ quan thống kê để xây dựng bộ chỉ số riêng: khách trong ngày, khách qua đêm, số đêm phòng, chi tiêu bình quân, tỷ lệ lấp đầy theo mùa và tỷ lệ khách quay lại.
Đồ Sơn sẽ tìm được vị trí riêng khi giúp du khách khám phá vùng biển đảo thuận tiện hơn, đồng thời khiến họ muốn dành thêm thời gian cho chính nơi bắt đầu hành trình. Khi ấy, “cửa ngõ” trở thành lợi thế phát triển, còn “đáng sống” là lý do để người ta quay về.
