1. Định giá tài sản trong tố tụng hình sự là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định giá trị bằng tiền của tài sản theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng khi cần xác định giá trị tài sản có liên quan đến việc xác định tội danh, định khung hình phạt, quyết định hình phạt để giải quyết vụ án hình sự tại thời điểm nhất định. Kết luận định giá tài sản là căn cứ pháp lý để xác định thiệt hại, định khung hình phạt, quyết định biện pháp ngăn chặn, kê biên, phong tỏa tài sản và là cơ sở để thu hồi tài sản bị chiếm đoạt, thất thoát. Tuy nhiên, thực tế tỷ lệ thu hồi tài sản hiện nay còn thấp. Theo Báo cáo 6 tháng đầu năm 2026 của lực lượng Cảnh sát điều tra cho thấy, toàn quốc hiện còn 92.221 vụ án tạm đình chỉ, trong đó 1.416 vụ án đã hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự nhưng chưa thể giải quyết dứt điểm, nhiều vụ liên quan đến định giá tài sản và giám định tư pháp kéo dài. Tại một số địa phương, việc yêu cầu định giá bị từ chối do hồ sơ chưa đầy đủ hoặc nội dung yêu cầu chưa rõ diễn ra khá phổ biến, gây ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ điều tra, xử lý các vụ án tham nhũng, kinh tế.
Xác định rõ tầm quan trọng của định giá tài sản, ngày 2/6/2021, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW về Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế. Đây là chỉ thị đầu tiên của Trung ương Đảng về vấn đề này, khẳng định thu hồi tài sản tham nhũng là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị. Chỉ thị yêu cầu rà soát, sửa đổi, bổ sung pháp luật để khắc phục bất cập trong thẩm định giá, kê biên tài sản, phong tỏả tài khoản; nghiên cứu cơ chế thu hồi tài sản "không qua thủ tục kết tội". Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021, 2025) đã dành một chương quy định về giám định và định giá tài sản, quy định về yêu cầu định giá, thời hạn định giá, tiến hành định giá và định giá lại, kết luận định giá cũng như quyền của các chủ thể tham gia tố tụng. Ngày 22/9/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 250/2025/NĐ-CP quy định chi tiết việc thành lập và hoạt động của Hội đồng định giá tài sản; trình tự, thủ tục định giá tài sản trong tố tụng hình sự, thay thế các Nghị định số 30/2018/NĐ-CP, ngày 7/3/2018 của Chính phủ quy định chi tiết việc thành lập và hoạt động của Hội đồng định giá tài sản, trình tự, thủ tục định giá tài sản trong tố tụng hình sự và Nghị định số 97/2019/NĐ-CP, ngày 23/12/2019 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 30/2018/NĐ-CP. Nghị định gồm 4 chương, 32 điều, quy định chi tiết về thành lập Hội đồng định giá ở các cấp (xã, tỉnh, bộ), thành phần Hội đồng, nguyên tắc và phương pháp định giá, trình tự, thủ tục định giá; quy định rõ các trường hợp không được tham gia định giá. Nghị định này được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động định giá tài sản trong tố tụng hình sự. Trong đó: Về căn cứ định giá, đối với tài sản không phải hàng cấm phải dựa trên giá thị trường (có ít nhất 3 tài sản tương tự có giao dịch), giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định, giá do doanh nghiệp thẩm định giá cung cấp. Đối với tài sản là hàng cấm, căn cứ bao gồm giá mua bán trên thị trường không chính thức, giá ghi trên hợp đồng hoặc hóa đơn, giá niêm yết của tài sản tương tự. Hội đồng định giá lựa chọn phương pháp định giá theo thứ tự ưu tiên: phương pháp định giá quy định tại pháp luật chuyên ngành; phương pháp định giá chung đối với hàng hóa, dịch vụ hoặc phương pháp thẩm định giá theo pháp luật về giá. Thời hạn định giá do cơ quan yêu cầu ấn định và phải nêu rõ trong văn bản yêu cầu; nếu không thể tiến hành trong thời hạn, Hội đồng định giá phải thông báo bằng văn bản, nêu rõ lý do. Công tác định giá tài sản được triển khai với sự tham gia của nhiều cơ quan. Quy trình định giá bao gồm: cơ quan tiến hành tố tụng gửi văn bản yêu cầu kèm hồ sơ, tài liệu đến Hội đồng định giá; Hội đồng khảo sát hiện trạng tài sản; lập kế hoạch định giá; tổ chức phiên họp Hội đồng; ban hành kết luận định giá. Đối với vụ án có nhiều tài sản khác nhau, cơ quan tiến hành tố tụng có trách nhiệm rà soát, phân loại tài sản để yêu cầu thành lập Hội đồng định giá phù hợp với chức năng quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực.
Trên cơ sở đó, Bộ Công an đã chủ động ban hành các kế hoạch, văn bản hướng dẫn về công tác định giá tài sản trong điều tra, xử lý các vụ án tham những, kinh tế. Đồng thời, tăng cường phối hợp với các bộ, ngành liên quan để hướng dẫn Công an địa phương triển khai hoạt động định giá tài sản, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, điển hình như, Thông tư liên tịch số 01/2025/TTLT-BCA-ВQР-ВТР-BNN&PTNT-BTC-VKSNDTC-TANDTC, ngày 15/1/2025 quy định quan hệ phối hợp trong hoạt động giám định tư pháp trong tố tụng hình sự. Đặc biệt, thực hiện Chỉ thị số 04-CT/TW, các cấp ủy, tổ chức đảng trong lực lượng Công an nhân dân đã tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác phối hợp, xác định rõ vai trò, trách nhiệm của từng cơ quan trong việc áp dụng các biện pháp thu giữ, tạm giữ, kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản ngay trong quá trình thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử. Ban chỉ đạo thi hành án dân sự các cấp được kiện toàn, nâng cao chất lượng hoạt động để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công tác thi hành án, thu hồi tài sản tham nhũng. Bên cạnh đó, chủ động nghiên cứu, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác định giá tài sản. Trong đó, đã xây dựng và vận hành thành công Hệ thống quản lý đấu giá tài sản thí điểm trong năm 2025, phục vụ đấu giá tài sản vi phạm hành chính bị tịch thu. Tính đến ngày 16/12/2025, hệ thống đã tổ chức 36 phiên đấu giá (31 phiên thành công) cho 167 lô tài sản, với tổng giá khởi điểm hơn 26.251 tỷ đồng và tổng giá trúng đấu giá lên tới hơn 31.660 tỷ đồng, tạo mức chênh lệch tăng thêm hơn 5.408 tỷ đồng, cho thấy hiệu quả của ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động tư pháp. Đồng thời, trong khuôn khổ chuyển đổi số quốc gia, Bộ Công an đã đề xuất Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục cơ sở dữ liệu quốc gia, trong đó Bộ Công an được giao chủ trì, quản lý vận hành nhiều cơ sở dữ liệu quan trọng. Hệ thống cơ sở dữ liệu này khi được kết nối, liên thông sẽ tạo nền tảng đữ liệu đầu vào cho công tác định giá trong tố tụng, giúp khắc phục tình trạng chênh lệch giá, thiếu cơ sở đối chiếu và kéo dài thời gian định giá.
Tuy nhiên, nghiên cứu thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử các vụ án tham nhũng, kinh tế thời gian qua cho thấy, công tác định giá tài sản còn nhiều khó khăn, vướng mắc như: (1) Quy định về định giá tài sản đặc thù còn thiếu hướng dẫn cụ thể. Khi có nghi ngờ về kết luận định giá, việc định giá lại gặp khó khăn do tài sản đã thay đổi hiện trạng, thị trường biến động, thiếu tài liệu đối chiếu. Thực tiễn áp dụng Nghị định số 250/2025/NĐ-CP về quy định các cấp thực hiện định giá lại còn lúng túng. Việc xác định "cấp trên trực tiếp" và thẩm quyền trong từng trường hợp cụ thể còn gây tranh cãi. (2) Nhiều yêu cầu định giá chưa đúng chức năng, chuyên môn hoặc chưa đầy đủ; nội dung trưng cầu chưa rõ, không xác định rõ thời gian hoặc đặt thời hạn không khả thi; cung cấp tài liệu, hồ sơ chưa đầy đủ. Cơ quan trưng cầu còn chậm trong phân công giám định viên, thành lập Hội đồng định giá, có biểu hiện e ngại, né tránh, đùn đẩy. Kết luận định giá còn chậm, chưa đạt yêu cầu về tiến độ. Nhiều vụ án hết thời hạn điều tra nhưng chưa có kết quả định giá phải tạm đình chỉ, (3) Hội đồng định giá gặp khó khăn xác định giá trị tài sản do tính chất phức tạp, đa dạng. Nhiều tài sản là bất động sản, quyền sử dụng đất, cổ phần, vốn góp, tài sản trí tuệ, tài sản mã hóa... có đặc điểm khó định giá, thị trường biến động, thiếu thông tin so sánh. Tình trạng pháp lý của tài sản kê biên thường phức tạp, cơ quan thi hành án dân sự mất nhiều thời gian xác minh. Việc áp dụng phương pháp định giá chưa thống nhất giữa các địa phương. (4) Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng như: Cơ quan Cảnh sát điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, Sở Tài chính, Hội đồng định giá thiếu chặt chẽ, còn tình trạng chậm trễ, né tránh. Các cơ quan còn thiếu thống nhất về cách hiểu và áp dụng pháp luật về định giá tài sản, xác định thời điểm, phương pháp định giá và trách nhiệm của từng bên. (5) Năng lực của một số giám định viên, thành viên Hội đồng định giá chưa đáp ứng yêu cầu, nhất là với tài sản phức tạp. Ý thức trách nhiệm của một bộ phận cán bộ còn hạn chế. Điều kiện phục vụ công tác định giá chưa được bảo đảm về kinh phí, trang thiết bị.
2. Để khắc phục những vướng mắc trong định giá tài sản các vụ án tham nhũng, kinh tế trong thời gian tới, chúng tôi xin đề xuất một số giải pháp sau:
Một là, nghiên cứu hoàn thiện pháp luật và cơ chế liên quan đến công tác phòng, chống tội phạm về kinh tế, tham nhũng. Tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung quy định về định giá tài sản trong tố tụng hình sự, bảo đảm đồng bộ, thống nhất, khả thi; có hướng dẫn thực hiện Nghị định số 250/2025/NĐ-CP chi tiết, thống nhất trên toàn quốc. Đồng thời, quy định cụ thể, chi tiết hơn về quy trình, thủ tục định giá đối với các loại tài sản đặc thù, phức tạp như: bất động sản, quyền sử dụng đất, cổ phần, vốn góp, tài sản trí tuệ, tài sản mã hóa, tác phẩm nghệ thuật, di vật, cổ vật... Bổ sung nguyên tắc xem xét yếu tố đặc thù của tài sản và có hướng dẫn cụ thể đối với tài sản là gia súc, gia cầm, thú nuôi, đồ cổ... để bảo đảm định giá đúng giá trị thực tế. Bổ sung quy định người bị thiệt hại không đề nghị định giá thì buộc phải cung cấp tài liệu, thông tin liên quan.
Hai là, các cơ quan tiến hành tố tụng cần bảo đảm nội dung yêu cầu rõ ràng, cụ thể, đúng chức năng, chuyên môn, thời hạn khả thi, cung cấp đầy đủ tài liệu, hồ sơ nhằm nâng cao chất lượng yêu cầu, trưng cầu định giá. Xác định rõ thời gian cần định giá vì giá trị tài sản biến động theo thời gian. Có sự trao đổi, phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan trưng cầu và Hội đồng định giá ngay từ khi xây dựng nội dung yêu cầu. Thường trực Ban Bí thư đã nhấn mạnh: chậm trễ, né tránh, đùn đẩy trong định giá cần được xem là biểu hiện "lừng khừng" trong thực hiện chủ trương của Đảng về đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
Ba là, xây dựng chương trình đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về định giá tài sản trong tố tụng hình sự cho điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán, giám định viên. Bồi dưỡng kiến thức về tài sản mới, tài sản đặc thù, phương pháp định giá tiên tiến. Tổ chức tập huấn, hội thảo, hội nghị chia sẻ kinh nghiệm, tháo gỡ vướng mắc, thống nhất cách hiểu, áp dụng pháp luật. Tăng cường hợp tác quốc tế trong đào tạo, học hỏi kinh nghiệm các nước. Bên cạnh đó, kiện toàn, nâng cao năng lực Hội đồng định giá các cấp và các giám định viên, bảo đảm đủ số lượng, chất lượng, có chuyên môn sâu về các lĩnh vực tài sản khác nhau. Thường xuyên tập huấn nghiệp vụ, pháp luật, phương pháp định giá mới, định giá tài sản đặc thù. Nâng cao tinh thần trách nhiệm, khắc phục tình trạng e ngại, né tránh, đùn đẩy; xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, thiếu trách nhiệm.
Bốn là, tích cực ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong toàn bộ quy trình định giá; xây dựng cơ sở dữ liệu về giá tài sản, giá thị trường phục vụ định giá. Xây dựng phần mềm hỗ trợ định giá tài sản, tích hợp phương pháp định giá, dữ liệu thị trường. Hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai; xây dựng cơ sở dữ liệu trong các lĩnh vực bất động sản, ngân hàng, chuyển nhượng vốn góp, cổ phần để kiểm soát tài sản, hạn chế tẩu tán, che giấu tài sản tham nhũng.
Năm là, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, Sở Tài chính, Hội đồng định giá. Xây dựng quy chế phối hợp liên ngành, bảo đảm thống nhất, đồng bộ, kịp thời. Chủ động phối hợp ngay từ giai đoạn đầu của vụ án. Thực hiện cơ chế thông báo, trao đổi thông tin thường xuyên về tiến độ, kết quả định giá, khó khăn, vướng mắc phát sinh. Xác định rõ vai trò, trách nhiệm của các cơ quan trong việc áp dụng biện pháp thu giữ, tạm giữ, kê biên, phong tỏả ngay trong quá trình thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử.
Thiếu tá, TS. NGUYỄN VĂN SÁNG
Học viện Cảnh sát nhân dân
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, sửa đối, bổ sung năm 2021, 2025.
2. Chỉ thị số 04-CT/TW, ngày 2/6/2021của Ban Bí thư 2021 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế.
3. Nghị định số 250/2025/NĐ-CP, ngày 22/9/2025 của Chính phủ quy định chi tiết việc thành lập và hoạt động của Hội đồng định giá tài sản; trình tự, thủ tục định giá tài sản trong tố tụng hình sự.
4. Bộ Công an, Báo cáo tình hình, kết quả công tác điều tra, xử lý tội phạm 6 tháng đầu năm 2026 và nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm 6 tháng cuối năm 2026 của lực lượng Cảnh sát điêu tra, Hà Nội.
